De 6 smaken en hun kwaliteiten

  1. Home
  2. /
  3. Blog
  4. /
  5. Ayurveda
  6. /
  7. De 6 smaken en...

Ken de 6 Smaken

De Ayurvedische keuken kent de 6 smaken zoet, zuur, zout, scherp, bitter en wrang. Zoet zorgt voor de opbouw en ontwikkeling van vitaliteit en levert de noodzakelijke koolhydraten, vetten en eiwitten. Bitter en scherp bevorderen de eetlust en zorgen voor een goede afscheiding van spijsverteringssappen. Deze zijn nodig voor een optimale vertering van het voedsel dat wij eten. Zuur zorgt ook voor een goede spijsvertering. Wrang zorgt ervoor dat het voedsel de tijd krijgt om door het lichaam opgenomen te worden.

Het is heel goed mogelijk dat het herkennen van de verschillende smaken – en dan met name bitter en wrang – wat “afgeleerd” is. De smaakpapillen krijgen mogelijk niet meer alle smaken aangeboden. Ook kunnen tabak, koffie en alcohol het ervaren en herkennen van bepaalde smaken en geuren hebben “verdoofd”.

De smaken en de daarmee verbonden elementen

Elke smaak vertegenwoordigt in zich twee of drie elementen én hun kwaliteiten. Zo brengt bijvoorbeeld de smaak zoet de elementen aarde en water met zich mee. Deze elementen op hun beurt vertegenwoordigen kwaliteiten als groei, opbouw, toename, expansie. Je kunt je voorstellen dat een eenzijdig “dieet” met vooral zoete producten op den duur het lichaamsgewicht zal doen toenemen, wat kan leiden tot overgewicht. Er ontstaat namelijk een teveel van Kapha dosha. Iemand zal dan minder actief worden en misschien ook minder gemotiveerd zijn om het leefpatroon te veranderen. Er is minder energie en klachten ontstaan zoals bijvoorbeeld ophoping van slijm en vocht, zwaarte, misselijkheid, longaandoeningen etc.

Zoet (neutraal, natuurlijk zoet)

De smaak zoet staat voor plezier, genot, voeding (gevoed worden), groei, energie en liefde. 

Deze smaak geeft voldoening en tevredenheid, zowel op fysiek als emotioneel gebied. De eerste voeding – (moeder)melk – is zoet van smaak. Het is de meest balancerende smaak voor zowel jonge als oude mensen, is goed voor Vata en Pitta, maar kan Kapha uit balans brengen. 

Het is belangrijk de smaak zoet niet op één lijn te stellen met suiker! Met name witte suiker is – zeker bij overmatig gebruik – ongezond voor alle dosha typen. Witte suiker verzuurt het lichaam en kan alle dosha’s uit balans brengen. Nog minder gezond zijn de zogenaamde suikervervangers, de ‘zoetjes’.

Overmatig gebruik van zoet kan leiden tot obesitas, toename van toxinen (giftige stoffen) in het lichaam, parasieten, diabetes, gasvorming, opgeblazen buik, misselijkheid, benauwdheid, hoesten, verkoudheid, verlies van eetlust.

Zuur

De smaak zuur staat voor het gevoel van avontuur, van helderheid, scherpte en frisheid. Zuur kan iemands gezicht doen vervormen en tegelijkertijd ervoor zorgen dat die persoon volledig aanwezig en alert is. Zuur stimuleert de vertering en de opbouw van lichaamsweefsels.

Overmatig gebruik van zuur kan leiden tot een verhoogde zuurgraad in de dunne darm, brandend maagzuur, jeuk, vroegtijdige veroudering en een licht gevoel in het hoofd.

Zuur doet de dosha’s Pitta en Kapha toenemen, maar werkt bij de juiste toepassing rustgevend voor Vata. 

Zout

De smaak zout heeft een verslavende factor in zich. Iedereen kent wel het gevoel dat ontstaat bij het eten van zoute snacks; je kunt er niet meer vanaf blijven. Zout verhoogt de smaak van voedsel maar heeft tegelijkertijd de neiging andere smaken uit te schakelen, zeker bij overmatig gebruik. Zout helpt bij het vasthouden van vocht en is daarom gunstig voor Vata.

Gebruik van te veel zout kan leiden tot ontstekingen, huidziekten, impotentie, vroegtijdige veroudering, vocht vasthouden en verhoogde bloeddruk.

Zout heeft de neiging Pitta en Kapha te verstoren. Personen met deze dosha-typen dienen matig met zout te zijn.

Scherp

De smaak scherp staat voor het principe dat door dingen heen kan gaan, voor hitte. Deze smaak wordt ook wel ‘heet’ genoemd, of ‘pedis’ in Indonesisch eten. Het heeft de kracht om dingen te verbranden. Iets kan scherp zijn, maar een persoon kan ook scherp zijn: scherp van geest of met woorden.  

De smaak scherp kan iemand emotioneel of mentaal scherp maken, van positief tot negatief, bijvoorbeeld in de vorm van agressie. Te veel van de smaak scherp kan pijn veroorzaken, tot vermagering leiden, een brandend gevoel, koorts, dorst, huidziekten en afname van reproductievloeistoffen zoals sperma. Scherp is een belangrijke smaak voor Kapha, dat de neiging heeft te stagneren.

De verwarmende eigenschappen van scherp zijn goed voor Vata, maar kan bij overmatig gebruik uitdroging veroorzaken, wat negatief voor Vata uitwerkt. Pitta-typen hebben van zichzelf al veel vuur en dienen de smaak scherp zeer matig te gebruiken. Scherp is – in de juiste hoeveelheid – vooral goed in het lichaam voor het spijsverteringsvuur.

Bitter

Bitter is een erg ondergewaardeerde smaak in onze cultuur. De meeste mensen hebben er een hekel aan en vermijden het. De smaak komt in onze voeding dan ook relatief weinig voor. Een uitzondering is koffie, waarvoor mensen dan weer suiker en/of melk gebruiken om de bittere smaak te verminderen. Bitter is echter een smaak met sterk genezende eigenschappen, zowel voor lichaam als geest: “Bitter in de mond maakt het hart gezond”. In wezen is bitter meer een medicijn en in mindere mate voedsel in vergelijking met de andere smaken.                                          

Te veel van de smaak bitter leidt tot kou in het lichaam, zenuwziekten, stijfheid, koliekpijn (krampende pijn in de darm), hoofdpijn en afname van reproductievloeistoffen.

De eigenschappen van bitter zijn normaal gesproken vluchtig, licht, koel en droog. Het verhoogt Vata en werkt balancerend op Pitta en Kapha. De smaak zelf is niet direct aangenaam, maar het doet andere smaken beter uitkomen. Het heeft een reducerende werking op het vetweefsel en op het voortplantingsweefsel. Bitter is anti-toxisch en heeft een virus-dodende werking.

Wrang

Wrang is in onze cultuur de minst voorkomende smaak. Wrang staat voor ‘uitpersen’, zowel op lichamelijk als op geestelijk gebied. ‘Dat is wel erg wrang’ kunnen mensen zeggen wanneer ze het gevoel hebben door een omstandigheid in het leven te zijn ‘uitgeperst’.                                               

De eigenschappen van wrang zijn normaal gesproken verkoelend, droog en zwaar. Teveel van de smaak wrang brengt droogte in het lichaam, constipatie, krampen, vermagering, dorst, zenuwziekten en afname van reproductievloeistoffen.

In de juiste hoeveelheden brengt het Pitta en Kapha tot rust, maar het verhoogt Vata meestal.

 

Welke smaken vind ik in welke voeding?

Een overzicht van de 6 smaken en daarbij behorende voeding is te vinden in Voeding en de 6 smaken.

Inzicht in het temperament van je spijsvertering

In een persoonlijk voeding en leefstijl advies wordt duidelijk welk temperament jouw spijsvertering heeft. Je ontvangt advies-op-maat over passende voeding en leefstijl en een map met fijne recepten.

Meer leren over Ayurveda

De cursus Kennismaking met Ayurveda, Kompas voor je gezondheid en welzijn is een prettige manier om meer over Ayurveda te weten te komen. De cursus heeft een logische opbouw waarbij ook je eigen spijsvertering en haar “eigen-aardigheden” aan bod komen.